จัดการเอกสาร GACP สำหรับฟาร์มกัญชาที่ได้รับอนุญาตในประเทศไทย

คำแนะนำเรื่อง GACP สำหรับผู้ปลูกไทยส่วนใหญ่มุ่งไปที่ส่วนที่ผู้ตรวจประเมินเห็นในวันตรวจ ได้แก่ ดิน น้ำ บันทึกการใช้สารกำจัดศัตรูพืช สุขอนามัยของผู้ปฏิบัติงาน และการจัดการหลังการเก็บเกี่ยว ส่วนเหล่านั้นคือส่วนที่แก้ได้ในสัปดาห์ก่อนการตรวจ ส่วนที่แก้ไม่ได้ในสัปดาห์ก่อนการตรวจคือส่วนที่เริ่มต้นเร็วที่สุด นั่นคือ พันธุกรรมมาจากไหน และคุณพิสูจน์ได้หรือไม่

บทความนี้ว่าด้วยแฟ้มเอกสารชุดนั้นโดยเฉพาะ สำหรับกรอบกฎหมายที่ครอบอยู่ ทั้งชื่อกฎหมาย วันที่ และสิ่งที่กำหนดไว้กับช่อดอกมากกว่ากับเอกสาร โปรดดู เมล็ดพันธุ์กัญชากับกฎหมายไทย ซึ่งเป็นหน้าที่เราปรับปรุงให้ทันสมัยอยู่เสมอ

GACP คืออะไร ในหนึ่งย่อหน้า

GACP หรือ Good Agricultural and Collection Practices คือมาตรฐานการเพาะปลูกที่รับรองในประเทศไทยโดยกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก สังกัดกระทรวงสาธารณสุข การรับรองเกิดขึ้นหลังการตรวจประเมิน มีอายุหนึ่งถึงสามปี และมีการตรวจติดตามประจำปี นับตั้งแต่ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สมุนไพรควบคุม (กัญชา) พ.ศ. 2568 มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2568 ช่อดอกกัญชาที่จำหน่ายหรือส่งออกต้องมาจากแหล่งเพาะปลูกที่ได้รับการรับรอง GACP นั่นคือสิ่งที่เปลี่ยน GACP จากตราคุณภาพให้กลายเป็นเงื่อนไขทางการค้า

และมันยังเป็นประตูที่แคบ แม้จะค่อย ๆ กว้างขึ้น รายงานในวงการซึ่งอ้างตัวเลขของกรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุจำนวนฟาร์มที่ได้รับการรับรอง GACP ในประเทศไทยไว้ที่ราว 149 แห่งในปลายปี 2568 เป็น 217 แห่งเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 และ 266 แห่งเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2569 เทียบกับผู้ประกอบการที่ได้รับอนุญาตกว่า 11,800 ราย ซึ่งแม้จะใช้ตัวเลขเดือนมิถุนายนก็ยังเป็นเพียงกว่าสองเปอร์เซ็นต์เล็กน้อย แนวโน้มสำคัญไม่แพ้ตัวเลข คือมีผู้ขอการรับรองเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และการรับรองยังคงเป็นความแตกต่างที่แท้จริง ไม่ใช่พิธีการ ตัวเลขเหล่านี้มาจากรายงานในวงการ ไม่ใช่ทะเบียนที่กรมการแพทย์แผนไทยฯ เผยแพร่เอง จึงควรถือเป็นตัวเลขบ่งชี้ และหากการตัดสินใจใดขึ้นอยู่กับตัวเลขนี้ ควรยืนยันสถานะปัจจุบันกับกรมการแพทย์แผนไทยฯ

ทำไมแฟ้มจึงเริ่มที่เมล็ด

GACP สร้างขึ้นบนความสามารถในการสอบกลับ นั่นคือความสามารถที่จะหยิบวัตถุดิบสำเร็จรูปกรัมใดก็ได้แล้วย้อนกลับไปหาต้นที่เจาะจง รุ่นการผลิตที่เจาะจง และแหล่งที่มาที่เจาะจง ห่วงโซ่นั้นมีข้อแรก และข้อแรกคือวัสดุขยายพันธุ์

ผู้ตรวจประเมินที่ทำงานย้อนกลับจากล็อตเก็บเกี่ยวจะถามตามลำดับประมาณนี้

1. ต้นใดที่ให้ผลผลิตล็อตนี้ และระบุตัวตนต้นเหล่านั้นอย่างไร
2. ต้นเหล่านั้นมาจากไหน จากเมล็ดหรือจากกิ่งชำ
3. ถ้าจากเมล็ด เป็นสายพันธุ์ใด จากผู้จำหน่ายรายใด ซื้อเมื่อใด อ้างอิงรุ่นหรือล็อตใด
4. คุณมีหลักฐานอะไรว่าสายพันธุ์นั้นเป็นอย่างที่อ้าง
5. ใครเป็นผู้จับต้องวัสดุระหว่างการรับเข้าและการปลูก และบันทึกแสดงอะไร

ฟาร์มที่ตอบสองข้อแรกได้แล้วยักไหล่ที่ข้อสาม มีจุดขาดของการสอบกลับที่ต้นทาง โดยทั่วไปมันไม่ทำให้ตกการตรวจทันที แต่เป็นข้อสังเกตที่จะกลับมาทุกครั้งที่มีการตรวจติดตาม และเป็นข้อที่สำคัญที่สุดต่อผู้ซื้อเพื่อการส่งออก เพราะเป็นข้อที่ยืนยันว่าพืชนั้นคืออะไรจริง ๆ

บันทึกที่ต้องเก็บ ตั้งแต่ซองจนถึงล็อตเก็บเกี่ยว

มาตรฐานไม่ได้กำหนดแบบฟอร์ม สิ่งที่มาตรฐานกำหนดคือห่วงโซ่ต้องไม่ขาดและต้องอ่านเข้าใจได้โดยคนที่ไม่ได้อยู่ในเหตุการณ์ ในทางปฏิบัติหมายถึงบันทึกหกชุด ที่แต่ละชุดอ้างอิงถึงชุดถัดไป

1. บันทึกการจัดซื้อ ชื่อและที่อยู่ผู้จำหน่าย วันที่ซื้อ เลขที่ใบแจ้งหนี้หรือใบสั่งซื้อ ชื่อสายพันธุ์ ปริมาณเมล็ด และเลขรุ่นหรือล็อตบนบรรจุภัณฑ์ เก็บใบแจ้งหนี้ไว้ และเก็บบรรจุภัณฑ์ไว้ด้วย

2. บันทึกการรับเข้า วันที่รับ สภาพเมื่อรับ ผู้รับ สถานที่จัดเก็บ และเงื่อนไขการจัดเก็บ ความมีชีวิตของเมล็ดเป็นเรื่องของการจัดเก็บพอ ๆ กับเรื่องพันธุกรรม เราเขียนเรื่อง การจัดเก็บเมล็ด ไว้ต่างหาก และผู้ตรวจประเมินที่เห็นห้องเก็บเมล็ดที่มีการบันทึกอุณหภูมิ ย่อมมีความรู้สึกต่างจากผู้ตรวจที่พบซองเมล็ดในลิ้นชักโต๊ะ

3. บันทึกการเพาะงอก วันที่หว่าน วิธีการ ปริมาณที่หว่านจากรุ่นใด ปริมาณที่งอก และรหัสประจำต้นกล้าที่ได้ นี่คือบันทึกที่ผูกซองเมล็ดที่ไม่มีชื่อเข้ากับต้นที่มีหมายเลข

4. ทะเบียนต้น ทุกต้นมีรหัสเฉพาะที่สอบกลับไปยังรุ่นการเพาะงอกได้ ถ้าคุณตัดกิ่งชำ รหัสของต้นแม่จะถ่ายทอดไปยังกิ่งชำเหล่านั้น

5. บันทึกการเพาะปลูก สถานที่ วันที่ ปัจจัยการผลิต การดำเนินการต่าง ๆ ซึ่งเป็นส่วนของ GACP ที่ทุกคนรู้จักอยู่แล้ว โดยผูกกับรหัสประจำต้น ไม่ใช่ผูกกับแปลงโดยรวม

6. บันทึกการเก็บเกี่ยวและหลังการเก็บเกี่ยว รหัสต้นใดบ้างที่เข้าสู่ล็อตเก็บเกี่ยวใด ในวันใด และล็อตนั้นถูกนำไปทำอะไรต่อ

บันทึกหกชุดที่แต่ละชุดชี้ไปยังชุดถัดไป คือทั้งหมดของการสอบกลับ ความล้มเหลวที่พบบ่อยไม่ใช่การที่ฟาร์มไม่มีบันทึก แต่คือการที่บันทึกอยู่ในหกระบบที่ไม่อ้างอิงถึงกัน จนไม่มีใครเดินตามห่วงโซ่จากต้นจนจบได้

ผู้ตรวจประเมินกำลังทดสอบอะไรจริง ๆ

สองเรื่อง และควรแยกให้ชัด

อัตลักษณ์ สายพันธุ์นี้เป็นอย่างที่คุณบอกหรือไม่ ตอบด้วยแหล่งที่มา ได้แก่ ชื่อผู้ปรับปรุงพันธุ์ การผสมข้ามที่มีเอกสาร การซื้อจากผู้จำหน่ายที่ระบุตัวตนและติดต่อได้ และบรรจุภัณฑ์ที่มาถึงในสภาพผนึก

ความสม่ำเสมอ ผลผลิตรอบหน้าจะเหมือนรอบนี้หรือไม่ ตอบด้วยความเสถียรทางพันธุกรรม นี่คือเหตุผลที่เมล็ดเพศเมียจากสายที่เสถียรปกป้องได้ง่ายกว่าเมล็ดที่ไม่ทราบพ่อแม่พันธุ์ และเป็นเหตุผลที่ฟาร์มซึ่งเก็บต้นแม่ต้องมีเอกสารแหล่งที่มาของต้นแม่ด้วย

ทั้งสองคำถามไม่ได้ตอบด้วยผลตรวจห้องปฏิบัติการของช่อดอกสำเร็จรูป การตรวจแคนนาบินอยด์บอกว่าผลผลิตมีอะไรอยู่ ไม่ได้บอกว่าต้นนั้นคืออะไรหรือมาจากไหน ทั้งสองอย่างควรอยู่ในแฟ้ม และไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนกันได้

จัดหาเมล็ดที่ไม่สร้างช่องว่าง

คำถามเชิงปฏิบัติสำหรับผู้ปลูกที่ได้รับอนุญาตคือ ควรมองหาอะไรในผู้จำหน่ายเมล็ด มีสี่ข้อ

• ผู้ปรับปรุงพันธุ์ที่ระบุชื่อและตรวจสอบได้ Dutch Passion ปรับปรุงพันธุ์กัญชาในอัมสเตอร์ดัมมาตั้งแต่ปี 1987 และทุกสายพันธุ์ในแคตตาล็อกนี้ระบุพ่อแม่พันธุ์ไว้ เช่น Durban Poison คือ Durban ผสมกับอินดิก้าที่ไม่ทราบสายพันธุ์ Critical Orange Punch คือ Critical ผสมกับ Grandaddy Purps × Orange Bud และ Siam’s Smile คือไทยแจงเกิลซาติวาปี 1972 ผสมกับ Chocolate Thai การผสมข้ามที่มีเอกสารคือจุดเริ่มต้นของบันทึกอัตลักษณ์
• บรรจุภัณฑ์ที่ผนึกและมีฉลาก ซึ่งเก็บไว้จนถึงวันตรวจ อย่าทิ้ง มันคือหลักฐาน
• ผู้จำหน่ายที่ยอมเขียนเป็นลายลักษณ์อักษร คำรับรองด้วยวาจาไม่มีค่าในแฟ้มเอกสาร
• ห่วงโซ่อุปทานภายในประเทศ เมล็ดที่ข้ามพรมแดนเพิ่มคำถามเรื่องการนำเข้าเข้ามาในคำถามเรื่องแหล่งที่มาของคุณ Dutch Passion Thailand จัดส่งภายในประเทศไทยเท่านั้น ซึ่งทำให้ห่วงโซ่การครอบครองสั้นและอยู่ในประเทศ

เอกสารที่เราจัดเตรียมให้

เราจัดเตรียมเอกสารแหล่งที่มาให้ผู้ปลูกที่ได้รับอนุญาต เนื่องจากผู้ตรวจประเมินและเงื่อนไขใบอนุญาตแตกต่างกัน เราจึงไม่ประกาศชุดเอกสารตายตัวแล้วแจกเหมือนกันทุกราย เพราะนั่นจะได้เอกสารที่ไม่ตรงกับความต้องการของใครเลย

แจ้งเราว่าใบอนุญาตหรือผู้ตรวจประเมินของคุณต้องการอะไรตอนที่คุณสั่งซื้อ แล้วเราจะจัดเตรียมไปพร้อมกับการจัดส่ง การรวบรวมตอนขายทำได้ง่ายกว่าการย้อนสร้างใหม่ในอีกหกเดือนถัดมาเมื่อนัดตรวจแล้วมาก ใบแจ้งหนี้ที่ลงวันที่และระบุสายพันธุ์กับปริมาณ ตัวตนของผู้ปรับปรุงพันธุ์และผู้จำหน่าย และบรรจุภัณฑ์ผนึกที่เมล็ดมาถึง ล้วนเป็นสิ่งที่มีอยู่แล้วในคำสั่งซื้อปกติ คุณค่าของการแจ้งล่วงหน้าคือการได้สิ่งเหล่านั้นในรูปแบบที่ผู้ตรวจของคุณอยากเห็น

สิ่งที่เราจะไม่ทำคือออกเอกสารที่ยืนยันสิ่งที่เรารับรองไม่ได้ เรารับรองสถานที่ของคุณไม่ได้ เราชิงตัดสินใจแทนกรมการแพทย์แผนไทยฯ ต่อแฟ้มของคุณไม่ได้ และเราจะไม่ออกตัวเลขแคนนาบินอยด์ของผลผลิตที่เราไม่ได้ปลูกเอง ผู้จำหน่ายที่ยอมเซ็นอะไรก็ได้คือภาระในการตรวจประเมิน ไม่ใช่สินทรัพย์

คำถามเรื่องการสั่งซื้อและการขายส่งตอบไว้ใน คำถามที่พบบ่อย สำหรับเรื่องเอกสารโดยเฉพาะ ติดต่อเรา พร้อมรายละเอียดใบอนุญาตและข้อกำหนดของผู้ตรวจประเมิน

การเลือกสายพันธุ์สำหรับกิจการที่ได้รับการรับรอง

มีสองข้อพิจารณาเพิ่มเติมจากปกติ

ความสม่ำเสมอเป็นคุณสมบัติด้านการปฏิบัติตามกฎ ไม่ใช่แค่ด้านการเกษตร ผลผลิตที่สุกพร้อมกัน ให้ผลตรวจสอดคล้องกัน และมีลักษณะเหมือนกันทั้งแปลง จัดล็อตและทำเอกสารได้ง่ายกว่าผลผลิตที่ทยอยสุกตลอดสามสัปดาห์มาก เมล็ดเพศเมียจากสายที่เสถียรคือทางตรงไปสู่จุดนั้น

เลือกพันธุกรรมให้ตรงกับสภาพจริงของแปลงที่ได้รับการรับรอง แปลง GACP ในประเทศไทยเจอความร้อนและความชื้นเดียวกับทุกคน และสายพันธุ์ที่แพ้เชื้อราเชิงโครงสร้างในฤดูฝนก็ทำให้ทั้งล็อตเสียหาย ไม่ว่าเอกสารจะดีแค่ไหน สายพันธุ์ที่โครงสร้างโปร่งและออกดอกสั้นกว่า อย่าง Durban Poison, Power Plant, Frisian Dew และ Siam’s Smile คือสายพันธุ์ที่ถูกปรับปรุงมาเพื่อสิ่งนี้ เราอธิบายเหตุผลไว้ใน การป้องกันเชื้อราและดอกเน่าในสภาพอากาศเขตร้อนของไทย และ สายพันธุ์ THC สูงสำหรับปลูกกลางแจ้งในไทย

สำหรับการผลิตแบบ THC ต่ำ ซึ่งมีเงื่อนไขการปฏิบัติตามกฎอีกแบบหนึ่ง ดู สายพันธุ์ CBD สูงในประเทศไทย

หมายเหตุว่าบทความนี้คืออะไร

นี่คือคำอธิบายเชิงปฏิบัติเรื่องเอกสาร เขียนโดยผู้จำหน่ายเมล็ดที่ถูกขอเอกสารเหล่านี้อยู่เป็นประจำ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย และไม่ใช่สิ่งทดแทนหน่วยงานรับรอง กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกเป็นผู้ประกาศมาตรฐานและดำเนินการตรวจประเมิน หากการตัดสินใจใดขึ้นอยู่กับข้อกำหนด โปรดยืนยันกับหน่วยงานดังกล่าวหรือกับผู้ให้การรับรองของคุณ กฎระเบียบกัญชาของไทยเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญมาแล้วสามครั้งนับตั้งแต่ปี 2565 และจะเปลี่ยนอีก หน้ากฎหมายบนเว็บไซต์นี้คือหน้าที่เราลงวันที่ใหม่เมื่อสิ่งนั้นเกิดขึ้น